Bij een hartinfarct denken mensen vaak aan het klassieke beeld van de man die naar zijn borst grijpt en neervalt. Zeg maar het ‘film’ hartinfarct. En van wat er vervolgens in het ziekenhuis gebeurt, bestaat er een al even stereotype beeld. De man wordt met een ambulance naar het ziekenhuis gebracht. Er wordt een hartkatheterisatie gedaan, waarbij wordt ontdekt dat er een vernauwing in een kransslagader zit. Er wordt gedotterd of een stent geplaatst. De patiënt krijgt medicatie en leefstijladviezen mee en kan gaan herstellen.
Het zou mooi zijn als alle hartinfarcten zo voorspelbaar zouden zijn. Maar helaas is dat niet altijd zo. Er zijn ook hartinfarcten die minder herkenbaar zijn, bijvoorbeeld omdat er géén duidelijke verstopping in de kransslagaders wordt gevonden. Dit type hartinfarct wordt MINOCA genoemd en treft vooral vrouwen. Met soms desastreuze gevolgen; de vrouw wordt naar huis gestuurd met de boodschap dat ze geen hartinfarct heeft. Maar dat heeft ze dus wel.
Wat is MINOCA?
MINOCA staat voor Myocardial Infarction with Non-Obstructive Coronary Arteries; een hartinfarct waarbij géén duidelijke verstopping in de kransslagaders wordt gevonden. Dit lijkt tegenstrijdig: hoe kun je een hartinfarct krijgen als de bloedvaten open zijn? Toch komt dit voor bij ongeveer 5 tot 10% van alle patiënten met een hartinfarct, en opvallend vaak zijn dit vrouwen.
Hoe ontstaat een MINOCA?
Er zijn meerdere mogelijke oorzaken van MINOCA. Het gaat vaak om problemen die niet zichtbaar zijn op de standaard hartkatheterisatie. Bijvoorbeeld:
- Vasospasme: een tijdelijke, plotselinge samentrekking van een kransslagader waardoor de bloedtoevoer naar het hart vermindert.
- Microvasculaire dysfunctie: stoornissen in de allerkleinste bloedvaten van het hart, die niet te zien zijn op angiogrammen maar wél klachten kunnen veroorzaken.
- Plaque erosie of ruptuur zonder ernstige vernauwing: soms is er wél een plaque, maar niet groot genoeg om een obstructie te veroorzaken.
- SCAD (spontaneous coronary artery dissection): een spontane scheur in de vaatwand, die vooral voorkomt bij vrouwen, ook jonge vrouwen zonder risicofactoren.
- Embolie of stolsel vanuit een andere plek in het lichaam dat tijdelijk de bloedtoevoer belemmert.
Symptomen van MINOCA
De symptomen van MINOCA zijn vaak identiek aan die van een ‘klassiek’ hartinfarct. En hierbij is het ook van belang om je te realiseren dat de symptomen van vrouwen vaak anders zijn dan die van mannen. Vrouwen hebben bijvoorbeeld helemaal niet altijd pijn op de borst, maar veel meer een drukkend gevoel, of het gevoel van een bh die te strak zit. Ook pijn tussen de schouderbladen en extreme vermoeidheid komen bij vrouwen vaak voor.
- Pijn op de borst, vaak drukkend of beklemmend
- Uitstraling naar arm, kaak of rug
- Kortademigheid
- Misselijkheid, zweten, of duizeligheid
- Gevoel dat de bh te strak zit
- Pijn tussen de schouderbladen
- Extreme vermoeidheid
Misdiagnoses en onterecht naar huis sturen
Omdat er bij de hartkatheterisatie geen vernauwing wordt gezien, wordt het risico op onderschatting of verkeerde diagnose groter. Er wordt gezocht naar een andere oorzaak voor de klachten, en soms krijgen vrouwen te horen dat het ‘tussen de oren’ zit. Daardoor worden vrouwen zelfs naar huis gestuurd, terwijl ze op dat moment een hartinfarct doormaken. Met vaak ernstige – en onherstelbare – schade aan het hart tot gevolg.
Ook het feit dat vrouwen vaak andere symptomen hebben dan mannen leidt soms tot gemiste diagnoses. Als je de huisartsenpost of 112 belt, wordt er standaard gevraagd naar pijn op de borst en benauwdheid. Helaas wordt er niet altijd standaard gevraagd naar ‘vrouwspecifieke’ symptomen zoals een strakke bh of pijn tussen de schouderbladen.
Nicole: Ik had al een tijdje last van rare pijnaanvallen boven in mijn maag. Ik noem het pijnaanvallen, maar eigenlijk was het gewoon een heel vervelend drukkend gevoel. De huisarts vermoedde dat het mijn maag was, daarom kreeg ik maagzuurremmers. Die hadden niet echt effect, daarom kreeg ik ook een gastroscopie (maagonderzoek). Maar daar kwam ook niets uit. Inmiddels begon ik een beetje aan mezelf te twijfelen. Ik weet dat ik een lage pijngrens heb, maar die aanvallen kon ik me toch niet inbeelden?
Op een ochtend kreeg ik weer zo’n aanval, maar nu was hij erger dan anders. En ik had er ook een scherpe pijn tussen mijn schouderbladen bij. Na een paar uur afwachten belde ik de huisarts. Ik moest een beetje aandringen, maar mocht toen toch langskomen. Ik kwam bij een huisarts in opleiding terecht. Hij vertrouwde het niet helemaal, en liet een ambulance komen. In het ziekenhuis stond er meteen een heel team om me heen. Een arts zei tegen me: “We vermoeden dat u een hartinfarct heeft.” Ik schrok me kapot, maar er was geen tijd om dat besef in te laten dalen. Ik werd meteen een operatiekamer ingereden voor een hartkatheterisatie. De hartkatheterisatie liet geen vernauwingen zien. “Gefeliciteerd, uw aderen zijn schoon” zei de arts. Ik heb daarna vijf dagen in het ziekenhuis gelegen en allerlei onderzoeken gehad. De conclusie was dat ik wel een hartinfarct heb gehad, maar de oorzaak daarvan is nooit gevonden. Zelf vermoed ik dat het een spasme geweest is, en dat die ‘pijn’aanvallen in mijn maag ook spasmen geweest zijn.
MINOCA is géén onschuldige variant van een hartinfarct
MINOCA is géén ‘minder ernstige’ variant van het ‘klassieke’ hartinfarct. Het kan blijvende schade aan het hart veroorzaken. Bovendien is er het risico op herhaling. Helaas is er nog veel onduidelijk over wat de beste behandeling voor MINOCA is. Vooral omdat het een verzamelnaam is voor verschillende onderliggende oorzaken, die ieder een andere aanpak vereisen. Bovendien blijkt uit onderzoek dat vrouwen met MINOCA minder vaak standaard medicatie krijgen voorgeschreven na een infarct, zoals bloedverdunners of bètablokkers, wat mogelijk bijdraagt aan slechtere uitkomsten.
Patricia: Ik was me ’s morgens aan het aankleden om naar mijn werk te gaan, toen ik het plotseling heel erg heet kreeg. Mijn man zei: “Het zal wel een opvlieger zijn” maar dit voelde de anders. Onderweg naar mijn werk kreeg ik het gevoel dat mijn bh te strak zat. Het leek of ik me benauwd voelde, en misselijk. Ik ben teruggegaan en eenmaal thuis heb ik de huisartsenpost gebeld. Ik kreeg een aantal vragen die ik allemaal met nee moest beantwoorden. Heb je het gevoel dat er een olifant op je borst zit? Nee. Heb je uitstralingspijn? Nee. Maar de centraliste vertrouwde het toch niet, en stuurde een ambulance. Ik werd meegenomen naar het ziekenhuis.
In het ziekenhuis werd een ECG gemaakt en bloed geprikt. Na de tweede keer bloed prikken kwam een arts-assistent Cardiologie zeggen: “U heeft een hartinfarct gehad.” “Dat kan niet”, zei ik. “Want ik heb niet die olifant op mijn borst gehad, geen uitstraling, geen pijn in mijn kaken. Ik heb alleen maar het gevoel dat mijn bh te strak zit.” Daarna heb ik vijf dagen in het ziekenhuis gelegen en allerlei onderzoeken gehad. De conclusie was: vaatspasmen. Ik was blij met die uitslag, want ik had geen vernauwingen. Maar ik wist toen nog niet dat die diagnose mijn leven flink zou veranderen. Mijn energie is een stuk beperkter geworden. Ik kan geen volle dagen meer werken. En in mijn vrije tijd heb ik ook het een en ander aan moeten passen. Mijn man en ik houden erg van reizen. Dat doen we nog wel, maar aangepast aan mijn energieniveau.
Onderzoek en diagnose bij MINOCA
Om de oorzaak van MINOCA te achterhalen, zijn vaak extra onderzoeken nodig, zoals een MRI van het hart (om littekens of ontsteking op te sporen), intravascular imaging (IVUS of OCT) tijdens de hartkatheterisatie of bijvoorbeeld een functietest voor spasmen of microvasculaire dysfunctie. Het is dus cruciaal dat zorgverleners verder kijken dan alleen de grote vaten.
Wat kun je doen als je vermoedt dat je MINOCA hebt?
👉 Neem je klachten serieus, ook als je geen ‘typische’ risicofactoren hebt. Vaak krijgen vrouwen te horen dat hun klachten ‘atypisch’ zijn. Maar als je al die klachten van vrouwen bij elkaar neemt, dan blijken ze helemaal niet zo atypisch.
👉 Heb je het gevoel dat je klachten niet serieus worden genomen? Dan kun je altijd om een second opinion vragen.
👉 Zoek een cardioloog met ervaring in vrouwspecifieke hartziekten of microvasculaire problematiek.
👉 Blijf medicatie en leefstijlmaatregelen volgen zoals bij elk hartinfarct.
Tot slot
MINOCA vraagt om een andere blik op het hartinfarct – één die verder kijkt dan alleen de grote vaten. Vooral bij vrouwen, bij wie hart- en vaatziekten zich vaker op een atypische manier uiten, is kennis over MINOCA van levensbelang. Onderzoek naar deze aandoening groeit, maar ook bewustwording is cruciaal. Want ook zonder verstopping kan je hart wél in gevaar zijn.
🎧 Podcast over MINOCA
In deze podcast vertellen Peter Damman en Robin Nijveld (beiden cardioloog bij het Radboudumc) over wat MINOCA is, en wat goede beeldvorming hierbij voor patiënten kan betekenen.
Tekst: Annemiek Hutten / Het Vrouwenhart Spreekt
Uitgelichte afbeelding: Freepik
Deze tekst is bedoeld om een korte en leesbare uitleg te geven over MINOCA, en is nadrukkelijk níet als medisch advies bedoeld. Neem voor vragen over uw individuele situatie altijd contact op met uw behandelend arts.
Alle artikelen op deze website zijn eigendom van Het Vrouwenhart Spreekt. We stellen het op prijs als u deze zoveel mogelijk deelt, zodat de verhalen en ervaringen van de vrouwenhartpatiënten gehoord worden. Graag wel vanuit deze pagina, zodat de bron duidelijk is. Wilt u (delen van) deze tekst kopiëren om ergens anders te plaatsen? Neem dan s.v.p. contact op via het contactformulier op deze website.