Pijn op de borst, maar ‘schone’ kransslagaders? Dit kan veroorzaakt worden door microvasculaire angina, ook wel cardiac syndrome X genoemd. Dit is een vorm van angina pectoris die vooral voorkomt bij vrouwen, en die vaak pas laat wordt herkend.
Wat is microvasculaire angina?
Bij microvasculaire angina is er sprake van een slechte doorbloeding van de hartspier, maar niet door een vernauwing van de grote kransslagaders. Het probleem zit in de allerkleinste bloedvaten van het hart, de microcirculatie. Deze kleine vaatjes reageren niet goed op signalen om zich te verwijden, waardoor het hart te weinig zuurstof krijgt. Dat veroorzaakt pijn of een drukkend gevoel op de borst. Op een hartfilmpje of bij een hartkatheterisatie lijken de grote bloedvaten vaak normaal. Daardoor werd deze vorm van angina lange tijd niet serieus genomen. Toch is het een echte, lichamelijke aandoening die grote impact kan hebben op het dagelijks leven.
Wat is de relatie tussen microvasculaire angina en angina pectoris?
Microvasculaire angina valt onder de bredere groep van coronaire vaatdysfunctie. Dat betekent dat de bloedvaten van het hart niet goed kunnen verwijden of ontspannen. Er zijn twee hoofdvormen. Bij microvasculaire angina functioneren de kleinste bloedvaten niet goed. En bij Prinzmetal (vasospastische) angina trekt één van de grotere kransslagaders plotseling samen. Microvasculaire angina is dus geen aparte ziekte, maar een specifieke vorm van angina pectoris, waarbij het zuurstoftekort wordt veroorzaakt door een stoornis in de kleine bloedvaten in plaats van door vernauwingen in de grote kransslagaders.
Microvasculaire angina, CMD en MCD — wat is het verschil?
De termen microvasculaire angina, CMD (coronaire microvasculaire dysfunctie) en MCD (microvasculaire coronaire dysfunctie) worden vaak door elkaar gebruikt. In de praktijk gaat het om dezelfde onderliggende aandoening: een verminderde functie van de kleine bloedvaten in het hart. CMD/MCD beschrijft het mechanisme — de afwijkende werking van de microcirculatie — terwijl microvasculaire angina verwijst naar het gevolg daarvan, namelijk pijn op de borst (angina) door zuurstoftekort. Je kunt dus zeggen dat iemand met microvasculaire angina pijnklachten heeft als gevolg van CMD/MCD.
De relatie tussen microvasculaire angina, coronaire vaatdysfunctie en INOCA
Microvasculaire angina valt onder de bredere term coronaire vaatdysfunctie. Daarbij is er sprake van een stoornis in de werking van de kransslagaders — groot of klein — zonder dat er een duidelijke vernauwing (obstructie) aanwezig is. Artsen gebruiken tegenwoordig vaak de term INOCA, wat staat voor Ischemia with Non-Obstructive Coronary Arteries. Dat betekent letterlijk: zuurstoftekort in het hart zonder vernauwde kransslagaders. INOCA is dus een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij de doorbloeding van het hart verstoord is zonder obstructies in de grote vaten.
Daaronder vallen twee hoofdvormen:
- Microvasculaire angina (CMD/MCD): door stoornissen in de kleine bloedvaten.
- Prinzmetal angina (vasospastische angina): door plotselinge spasmen van de grotere kransslagaders.
Beide vormen kunnen afzonderlijk voorkomen, maar soms ook naast elkaar. In alle gevallen is sprake van coronaire vaatdysfunctie — een probleem dat veel vaker voorkomt bij vrouwen dan bij mannen.
Symptomen van microvasculaire angina
De klachten lijken op die van klassieke angina pectoris, maar kunnen subtieler zijn. Veel vrouwen beschrijven een diepe, brandende of zeurende pijn in de borst. De pijn kan uitstralen naar de armen, schouders, nek, kaak of rug. Soms komt er ook kortademigheid, vermoeidheid, misselijkheid of duizeligheid bij. De klachten kunnen optreden zowel bij inspanning als in rust, en duren vaak langer dan bij klassieke angina. Stress of emotionele spanning kan de klachten verergeren.
Oorzaken en risicofactoren
De precieze oorzaak is niet altijd duidelijk, maar bij microvasculaire angina functioneren de kleine bloedvaatjes niet goed.
Mogelijke oorzaken zijn:
- Verstoring van de endotheelfunctie (de binnenwand van de bloedvaten)
- Ontstekingsprocessen in de vaatwand
- Hormonale veranderingen, bijvoorbeeld door de overgang
- Chronische stress of overbelasting van het zenuwstelsel
Bekende risicofactoren zijn hoge bloeddruk, verhoogd cholesterol, diabetes, roken, overgewicht en een inactieve leefstijl.
Waarom komt microvasculaire angina vaker voor bij vrouwen?
Microvasculaire angina komt veel vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, vooral na de overgang. Het vrouwelijke hormoon oestrogeen heeft een beschermende werking op de bloedvaten. Na de overgang neemt dat hormoon af, waardoor de kleine vaatjes gevoeliger worden voor disfunctie en ontsteking. Ook zijn de hartvaten bij vrouwen van nature kleiner van diameter, waardoor problemen in de microcirculatie sneller klachten kunnen geven. Daarom wordt microvasculaire angina gezien als een typische vrouwenhart-aandoening.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Omdat de grote kransslagaders vaak normaal zijn, is de diagnose soms lastig te stellen. Een hartkatheterisatie laat geen vernauwingen zien, maar de klachten blijven bestaan.
Er zijn aanvullende onderzoeken die de functie van de kleine bloedvaten kunnen beoordelen, zoals:
- Coronary Flow Reserve (CFR)-meting
- Stress-MRI of PET-scan
- Acetylcholine-test, waarbij de reactie van de vaten op prikkels wordt gemeten
Met deze onderzoeken kan worden aangetoond dat de doorbloeding van de hartspier inderdaad verminderd is.
Behandeling
De behandeling van microvasculaire angina richt zich op het verminderen van klachten en het verbeteren van de vaatfunctie. Mogelijke behandelingen zijn:
- Medicatie: zoals bètablokkers, calciumantagonisten of ACE-remmers
- Statines: om de vaatwand te beschermen
- Leefstijlveranderingen: voldoende beweging, gezonde voeding, stoppen met roken
- Stressmanagement: ontspanning, ademhalingsoefeningen, mindfulness
Het vinden van de juiste behandeling vraagt soms geduld. Wat bij de één werkt, helpt bij de ander minder goed. Belangrijk is dat de klachten serieus genomen worden en dat er gezocht wordt naar wat helpt. Het kan soms ook een tijd duren voordat je de optimale (combinatie van) medicijnen en hun dosering gevonden hebt.
Leven met microvasculaire angina
Vrouwen met microvasculaire angina ervaren vaak onbegrip, zeker als de onderzoeken ‘niets laten zien’. Toch zijn hun klachten serieus – en vaak ernstig – en kunnen ze het dagelijks leven sterk beïnvloeden. Gelukkig groeit de medische kennis over deze aandoening snel, en daardoor ook de bekendheid met deze ziekte.
Met de juiste begeleiding, leefstijl en behandeling kunnen veel vrouwen hun klachten leren beheersen en hun kwaliteit van leven verbeteren.
💡 Wat kun je zelf doen bij angina pectoris?
- Herken je symptomen
Let op pijn, druk of beklemming op de borst, eventueel met uitstralende pijn naar arm, kaak, hals of rug. - Stop met roken
Roken verhoogt het risico op hartproblemen en angina-aanvallen aanzienlijk. - Beweeg regelmatig
Regelmatige lichaamsbeweging is goed voor het hart en de vaten. Overleg met je arts welke inspanning passend is. - Let op voeding en gewicht
Gezonde voeding helpt het risico op slagaderverkalking te verlagen. - Beperk stress en leer ontspanningstechnieken
Stress en spanning kunnen hartklachten verergeren. - Neem medicatie trouw in
Medicatie zoals nitraten, calciumantagonisten of andere voorgeschreven middelen helpen aanvallen te voorkomen of te verlichten. - Vermijd bekende triggers
Koude, zware inspanning of bepaalde medicijnen/inspanningen kunnen aanvallen uitlokken. - Ga regelmatig naar controle
Met controles kan de arts veranderingen in je gezondheid opsporen en jouw situatie en risico’s minimaliseren.
Tekst: Annemiek Hutten / Het Vrouwenhart Spreekt
Deze tekst is bedoeld om een korte en leesbare uitleg te geven over microvasculaire angina, en is nadrukkelijk níet als medisch advies bedoeld. Neem voor vragen over uw individuele situatie altijd contact op met uw behandelend arts.
Alle artikelen op deze website zijn eigendom van Het Vrouwenhart Spreekt. We stellen het op prijs als u deze zoveel mogelijk deelt, zodat de verhalen en ervaringen van de vrouwenhartpatiënten gehoord worden. Graag wel vanuit deze pagina, zodat de bron duidelijk is. Wilt u (delen van) deze tekst kopiëren om ergens anders te plaatsen? Neem dan s.v.p. contact op via het contactformulier op deze website.