De maze- en minimaze-operatie zijn chirurgische behandelingen voor boezemfibrilleren (atriumfibrilleren). Ze hebben hetzelfde doel, namelijk het herstellen van een stabiel hartritme door het uitschakelen van foutieve elektrische prikkels in de boezems. De manier waarop dit gebeurt, en de impact op het lichaam, verschillen echter wezenlijk. De klassieke maze-operatie (ook wel Cox-maze genoemd) is een openhartoperatie. De mini-maze is minder ingrijpend. Hieronder volgt een uitleg van beide soorten operaties. Maar eerst een uitleg over de hartritmestoornis waarvoor ze meestal worden ingezet: boezemfibrilleren.
Wat is boezemfibrilleren?
Boezemfibrilleren heet officieel atriumfibrilleren, vaak afgekort tot afib. Dit is een hartritmestoornis die ontstaat in de boezems, de twee bovenste kamers van het hart. Normaal gesproken begint elke hartslag met een elektrische prikkel uit de sinusknoop. Die prikkel verspreidt zich netjes en zorgt voor een rustige, regelmatige hartslag. Bij boezemfibrilleren gaat dat anders. Er ontstaan veel chaotische elektrische signalen tegelijk. Hierdoor trekken de boezems niet meer goed samen. Het gevolg is een onregelmatige en vaak snelle hartslag. Dat kan klachten geven zoals hartkloppingen, vermoeidheid en kortademigheid. Daarnaast verhoogt boezemfibrilleren het risico op bloedstolsels, en daarmee op een beroerte.
De maze-operatie
De maze-operatie is een chirurgische behandeling van boezemfibrilleren. Tijdens de ingreep maakt de hartchirurg bewust kleine littekens in de boezems van het hart. Deze littekens vormen samen een ‘doolhof’ (maze) waarlangs elektrische prikkels nog maar één juiste route kunnen volgen. Zo kunnen de chaotische signalen niet langer alle kanten op schieten, en krijgt het hart weer meer grip op een regelmatig ritme. Het normale hartritme kan zich herstellen of in elk geval stabieler worden.
Hoe gaat de maze-operatie in zijn werk?
De klassieke maze-operatie is een openhartoperatie. Het borstbeen wordt geopend. Vervolgens wordt het hart stilgelegd en aangesloten op een hart-long-machine. In beide boezems worden gecontroleerde littekens aangebracht. Deze worden gemaakt met kou (cryo-energie) of hitte (radiofrequente energie). Vaak wordt tegelijkertijd het linkerhartoor (LAA)1 verwijderd of gesloten om het risico op beroertes te verlagen.
Wanneer wordt een maze-operatie toegepast?
De maze-operatie wordt vooral gedaan bij hardnekkig of langdurig boezemfibrilleren of bij complexe ritmestoornissen waarbij eerdere behandelingen (medicatie, katheterablatie) onvoldoende effect hadden. Omdat de maze-operatie een zware ingreep is, wordt het vooral uitgevoerd wanneer iemand toch al een openhartoperatie moet ondergaan, bijvoorbeeld voor het repareren of vervangen van een hartklep.
De mini-maze
De mini-maze is een minder ingrijpende variant van de klassieke maze-operatie. De mini-maze wordt ook wel sleutelgatoperatie genoemd. Het hart blijft hierbij meestal gewoon kloppen en het borstbeen blijft intact.
Hoe gaat de mini-maze-operatie in zijn werk?
De operatie wordt uitgevoerd via kleine incisies tussen de ribben. Meestal worden alleen de linkerboezem en longvenen behandeld. De chirurg brengt gerichte littekens aan rond de longvenen.2 Dit wordt ook wel pulmonary vein isolation genoemd. Ook bij deze operatie wordt vaak het linkerhartoor gesloten.
Wanneer wordt een mini-maze-operatie toegepast?
Deze operatie wordt vooral ingezet bij patiënten met boezemfibrilleren die geen andere hartingrepen nodig hebben, of voor wie een openhartoperatie te belastend zou zijn.
Verschil tussen de maze- en mini-maze-operatie
De maze-operatie is zeer effectief in het langdurig herstellen van het sinusritme. Het is echter ook een ingrijpende operatie. Er is een langere operatietijd en langere revalidatie dan bijvoorbeeld bij de mini-maze-operatie. Dat maakt de mini-maze een minder ingrijpend alternatief voor de maze-operatie. Echter, bij de mini-maze is het behandelingsgebied weer beperkter. Bij sommige complexe vormen van boezemfibrilleren kan dat minder effectief zijn.
De afweging tussen maze en mini-maze
Welke ingreep het meest geschikt is, hangt af van meerdere factoren:
- de duur en ernst van het boezemfibrilleren
- of er sprake is van bijkomende ritmestoornissen, zoals atriumflutters3
- of er andere hartproblemen zijn, zoals een hartklepaandoening
- de algehele conditie van de patiënt
De klassieke maze-operatie is uitgebreider en wordt vaak toegepast bij langdurig of complex boezemfibrilleren, zeker wanneer er toch al een openhartoperatie nodig is. De mini-maze is minder ingrijpend, maar mogelijk ook minder effectief bij zeer complexe ritmestoornissen. Het is altijd maatwerk, waarbij cardioloog en hartchirurg samen met de patiënt de afweging maken.
Verwachtingen en herstel
Het is belangrijk om te weten dat een maze-operatie geen garantie biedt dat de klachten volledig verdwijnen. Bij sommige mensen verdwijnt het boezemfibrilleren, maar het herstel kan lang duren. Sommige patiënten blijven last houden van vermoeidheid, een ontregelde hartslag of een verminderd inspanningsvermogen. Ook blijft het vaak nodig om medicatie te blijven gebruiken.
Daarnaast spelen ook andere factoren een rol, zoals het autonome zenuwstelsel, conditieverlies en de mentale impact van een langdurige hartziekte. Goede begeleiding en realistische verwachtingen zijn daarom minstens zo belangrijk als de ingreep zelf.
Tekst: Annemiek Hutten / Het Vrouwenhart Spreekt
N.B. De uitgelichte afbeelding is bedoeld als illustratie, en is geen realistische weergave van de elektrische geleiding bij de maze- of mini-maze-operatie.
Deze tekst is bedoeld om een korte en leesbare uitleg te geven over de maze- en mini-maze-operatie, en is nadrukkelijk níet als medisch advies bedoeld. Neem voor vragen over uw individuele situatie altijd contact op met uw behandelend arts.
Alle artikelen op deze website zijn eigendom van Het Vrouwenhart Spreekt. We stellen het op prijs als u deze zoveel mogelijk deelt, zodat de verhalen en ervaringen van de vrouwenhartpatiënten gehoord worden. Graag wel vanuit deze pagina, zodat de bron duidelijk is. Wilt u (delen van) deze tekst kopiëren om ergens anders te plaatsen? Neem dan s.v.p. contact op via het contactformulier op deze website.
- Het linker hartoor (LAA) is een kleine, buisvormige uitstulping aan de linkerboezem van het hart zonder essentiële functie. Bij hartritmestoornissen zoals boezemfibrilleren kan bloed hier stagneren, wat leidt tot bloedstolsels die een beroerte kunnen veroorzaken. Het wordt daarom vaak gesloten als alternatief voor bloedverdunners.
- Longvenen zijn bloedvaten die zuurfstofrijk bloed vanuit de longen terugvoeren naar de linkerboezem van het hart.
- Atriumflutter is net als atriumfibrilleren een ritmestoornis die ontstaat in de boezems. In tegenstelling tot atriumfibrilleren is het hartritme bij flutter vaak regelmatiger, maar wel snel. De elektrische prikkel circuleert in een vaste lus door de boezem, waardoor het hart in een hoog tempo blijft kloppen. Hoewel atriumflutter technisch gezien anders is dan boezemfibrilleren, kunnen de klachten vergelijkbaar zijn. Vaak komen ze in combinatie voor. Dat maakt de behandeling soms complexer.