De laatste tijd wordt er steeds meer aandacht besteed aan een hartklachten waarbij er géén vernauwing in de kransslagaderen is, maar waarbij patiënten wél serieuze klachten hebben, zoals pijn op de borst, kortademigheid of extreme vermoeidheid. Tot voort kort werden deze patiënten nogal eens onterecht naar huis gestuurd. Gelukkig is er nu meer inzicht in hun klachtenpatroon, dat wordt veroorzaakt doordat de bloedvaten van het hart niet goed functioneren. Bij het beschrijven van deze aandoening worden verschillende termen genoemd, die gemakkelijk door elkaar gehaald worden: INOCA, CMD, MCD, coronaire vaatdysfunctie. Ook de term ‘kleine vaatjes’ wordt vaak genoemd. Wat betekenen deze termen en wat hebben ze met elkaar te maken? Hieronder een uitleg.
INOCA
We beginnen met de afkorting INOCA. Dat is een verzamelnaam voor patiënten die klachten van pijn op de borst hebben, maar bij wie er géén vernauwing in de kransslagaders gevonden wordt. INOCA staat voor ischemia with no obstructive coronary artery.[1] INOCA komt relatief vaak bij vrouwen voor, maar kan ook voorkomen bij mannen.
Onder INOCA vallen verschillende aandoeningen waarbij de patiënt dus wél klachten heeft, maar er géén vernauwing gevonden wordt. Bij het merendeel van de mensen met INOCA worden de hartklachten veroorzaakt doordat de vaten die het hart van bloed voorzien niet op de juiste manier functioneren. Dit noemen we coronaire vaatdysfunctie.[2]
Coronaire vaatdysfunctie
Coronaire vaatdysfunctie is een verzamelnaam. Hieronder vallen spasme (verkramping) van de grote kransslagaderen, spasme van de kleine vaten, onvoldoende vaatverwijding van de kleine vaatjes en/of verhoogde weerstand van de kleine vaten. Soms lopen deze verschillende mechanismen door elkaar heen in één patiënt. Het is belangrijk om deze verschillende mechanismen te herkennen, omdat het de keuze van de medicatie voor klachten van pijn op de borst bepaalt.
Voor coronaire vaatdysfunctie zijn verschillende termen in omloop. Dit heeft te maken met voortschrijdend inzicht. Tot voor kort werd de naam coronaire microvasculaire dysfunctie[3] vaak gebruikt, afgekort tot CMD.[4] Echter, in specialistische tests werd steeds meer gezien dat vaatspasmen ook in de grote vaten optreden. Deze vallen dan niet onder microvasculaire dysfunctie. Om die reden wordt nu de term coronaire vaatdysfunctie gebruikt.
Test voor coronaire vaatdysfunctie
Om uit te zoeken welk mechanisme verantwoordelijk is voor de klachten kan er een coronaire functietest (CFT) gedaan worden. Dit is een invasieve test[5]. Een andere mogelijkheid is er helaas (nog) niet, want spasmen zijn niet op een andere manier te onderzoeken. De CFT bestaat uit een hartkatheterisatie en het verrichten van metingen. Deze metingen geven inzicht in het functioneren van de bloedvaten rondom het hart[6].
Tijdens een hartkatheterisatie wordt de verkramping van de kransslagaderen opgewekt door het toedienen van de stof acetylcholine. Met de stof adenosine wordt gekeken naar hoe goed de vaten verwijden, en of de weerstand in de kleine vaten verhoogd is. Deze test wordt in steeds meer ziekenhuizen in Nederland gedaan. Omdat de CFT een specialistische, invasieve test is, die relatief veilig is, maar niet zonder risico, wordt deze alleen uitgevoerd als men zekerheid wil hebben over de diagnose. Bij verdenking op coronaire vaatdysfunctie kan eerst gestart worden met medicijnen. Als de klachten met medicijnen flink verminderen, kan deze test soms achterwege blijven.
Behandeling van coronaire vaatdysfunctie
Op dit moment is er helaas nog niet altijd een optimale behandeling voor coronaire vaatdysfunctie. Patiënten worden vaak behandeld met een combinatie van medicijnen en leefstijladviezen. Voor wat medicatie betreft, is het vaak zoeken naar een optimale cocktail van medicijnen in de juiste dosering. Alleen al om deze reden is het aan te raden om een cardioloog te zoeken die veel ervaring heeft met specifieke vrouwenhartziektes.
Leefstijladviezen voor patiënten met coronaire vaatdysfunctie zijn vooral: stoppen met roken, afvallen (indien nodig), lichaamsbeweging (zie ook: revalidatie), leren omgaan met stress en leren omgaan met coronaire vaatdysfunctie.
Leidraad voor cardiologen
In 2020 is de leidraad Pijn op de borst zonder obstructief coronairlijden gepubliceerd door de NVVC. Deze leidraad is bedoeld voor cardiologen. Aan een versie voor huisartsen wordt nog gewerkt.
Risicofactoren
‘Klassieke’ risicofactoren voor hart- en vaatziekten zoals roken, stress, overgewicht, en een verhoogde bloeddruk, spelen ook een rol bij coronaire vaatdysfunctie. Daarnaast is er ook een aantal ‘vrouwspecifieke’ risicofactoren, zoals migraine in de jeugd (vaak in relatie met de menstruatiecyclus), hoge bloeddruk en/of diabetes tijdens de zwangerschap, zwangerschapsvergiftiging (pre-eclampsie/HELLP), (meerdere) miskramen, vroege overgang (< 45 jaar), schildklierproblemen, reumatische ziekten (fibromyalgie).
Revalidatie
Patiënten met coronaire vaatdysfunctie krijgen vaak hartrevalidatie aangeboden. Maar helaas zijn de reguliere hartrevalidatieprogramma’s vaak te zwaar voor deze patiënten. Daardoor stoppen patiënten er soms voortijdig mee, en dat is zonde, want juist lichaamsbeweging is belangrijk om de conditie te onderhouden. In praktijk blijkt dat een multidisciplinaire aanpak het beste resultaat geeft. Hierbij kun je denken aan een combinatie van fysiotherapie, psychologische begeleiding en ergotherapie. De patiënt wordt dan niet alleen begeleid in zijn of haar trainingsprogramma, maar ook in het omgaan met de ziekte, leren grenzen te stellen, aanpassing van de leefstijl etc. Steeds meer ziekenhuizen bieden gespecialiseerde zorg voor deze patiëntengroep.
Meer informatie over INOCA / ANOCA / MINOCA / coronaire vaatdysfunctie
INOCA international
Op de website van INOCA international is veel informatie te vinden over de nieuwste inzichten op dit gebied. INOCA International heeft, in samenwerking met Professor C. Noel Bairy Merz en Professor Martha Gulati, internationaal onderzoek gedaan naar de impact van leven met INOCA. De posterpresentaties van de resultaten zijn in het Nederlands vertaald en beschikbaar gesteld door INOCA International. De posters zijn ook hier te vinden.
Video’s van de NVVC werkgroep Gender
Behandeling Coronaire Vaatdysfunctie
Coronaire vaatdysfunctie / ANOCA / INOCA
Tekst: Annemiek Hutten / Het Vrouwenhart Spreekt
Afbeelding header: Freepik, afbeelding coronairen: Mayo Clinic, video’s: NVVC werkgroep Gender
[1] De ontwikkelingen op dit gebied gaan snel. Eigenlijk is de term INOCA ook al enigszins achterhaald. Vaak is ANOCA een betere term dan INOCA. ANOCA staat voor: angina with no obstructive coronary artery. Deze term is correcter, omdat zuurstoftekort (ischemie) vaak niet is aangetoond, en het gaat om de klachten van pijn op de borst (angina).
[2] Coronairen is de medische term voor kransslagvaten, de vaten die het hart van bloed voorzien.
[3] Vasculair betekent: betreft de vaten.
[4] CMD werd voorheen ook MCD genoemd; microvasculaire coronaire dysfunctie. In praktijk betekenen deze termen hetzelfde.
[5] Een invasief onderzoek is een medisch onderzoek waarbij men met medische instrumenten het lichaam binnendringt, zoals bijvoorbeeld een hartkatheterisatie.
[6] Op dit filmpje wordt uitgelegd wat er bij een CFT gedaan wordt.