Boezemfibrilleren (atriumfibrilleren) is een vaak voorkomende hartritmestoornis. Het komt zowel bij mannen als bij vrouwen voor (iets vaker bij mannen). Maar er zijn opmerkelijke man/vrouw-verschillen in de klachten, de diagnosestelling en de behandeling. In dit artikel wordt ingegaan op boezemfibrilleren bij vrouwen.
👉 Voor een uitleg over boezemfibrilleren is het handig om eerst this article te lezen.
Meer klachten, maar minder herkend
Je zou verwachten dat wie de meeste klachten heeft, het snelst gediagnosticeerd wordt. Bij boezemfibrilleren is het tegenovergestelde vaak waar. Onderzoek laat zien dat vrouwen juist méér symptomen ervaren dan mannen: meer hartkloppingen, meer duizeligheid, meer kortademigheid, meer vermoeidheid. Toch duurt het bij vrouwen vaak langer voordat de diagnose wordt gesteld.
Een deel van de verklaring zit in hoe de klachten zich uiten: mannen presenteren zich vaker met het ‘klassieke’ beeld van een duidelijk voelbaar, snel of onregelmatig hart, terwijl het beeld bij vrouwen vager is: vermoeidheid, benauwdheid, een onrustig gevoel. Daardoor worden klachten bij vrouwen vaak ten onrechte toegeschreven aan stress, angst over de overgang.
Suzanne: Ik denk dat ik het al heel lang heb, maar het werd heel lang afgedaan als hartoverslagen. Pas dit jaar, toen ik aan de monitor lag bij de Eerste Harthulp ging mijn hart op de loop. Toen zagen ze dat het boezemfibrilleren is.
Eline: Ik heb boezemfibrilleren en hartfalen, maar ik heb daar nooit iets van gevoeld. Ik was alleen moe. En ik kon moeilijk slikken, achteraf bleek dat dat kwam door het vocht vasthouden.
Marjan: De eerste aanval kreeg ik tijdens het hardlopen. Het was geen pijn, maar een heel beklemmend gevoel, alsof er een band om mijn borst samentrok. Ik wist niet wat het was, maar ik had zoiets van: het gaat wel weer over. Daarna kwam het steeds vaker voor, en de aanvallen duurden ook steeds langer. Soms kreeg ik het al al bij het optillen van een boodschappentas of een klein sprintje op de fiets. Dan was mijn hart snel aan het bonken, een soort fladderen, en dan moest ik echt even gaan zitten.
De overgang als omslagpunt
Bij vrouwen speelt daarnaast een hormonale factor mee. Onderzoek laat zien dat het risico op boezemfibrilleren toeneemt rond en na de overgang (menopauze). Er wordt aangenomen dat dit samenhangt met de dalende oestrogeenspiegel.
Ouder bij diagnose, hoger risico op beroerte
Vrouwen krijgen de diagnose boezemfibrilleren gemiddeld op latere leeftijd dan mannen. Dat klinkt als een detail, maar het heeft gevolgen: op het moment van diagnose hebben vrouwen vaak al een hoger risico op complicaties, waaronder een beroerte. Vrouwelijk geslacht geldt in de medische risicoscores voor boezemfibrilleren zelfs als een op zichzelf staande risicofactor voor een beroerte. Niet omdat vrouwen ‘zwakker’ zijn, maar omdat het samenspel van latere diagnose, leeftijd en andere risicofactoren ongunstiger uitpakt.
Ook in de behandeling loopt het uiteen
Het verschil stopt niet bij de diagnose. Vrouwen krijgen vaker te maken met bijwerkingen van medicatie die het hartritme of de hartslag reguleert, en ze worden minder vaak doorverwezen voor een ablatie. Terwijl uit onderzoek blijkt dat vrouwen er net zo veel, of soms zelfs meer, baat bij kunnen hebben.
Marjan: Dan zegt de arts iets dat bij mij nog lang nagonst: “Boezemfibrilleren is een progressieve ziekte. En uw intolerantie voor medicatie maakt dat behandeling van de hartritmestoornissen problematisch is.”
Eline: Ik heb drie keer een cardioversie gehad, maar dat heeft niet geholpen. Met medicatie is het onder controle te houden.
Hartkloppingen
Hartkloppingen zijn niet per se een vrouwspecifiek symptoom. Toch worden ze in dit artikel, omdat ze vaak genoemd worden in facebookgroepen voor vrouwelijke hartpatiënten. En dat is niet zo gek, want hartkloppingen kunnen je flink onzeker maken. Meestal zijn hartkloppingen onschuldig. Koffie, stress, weinig slaap of een spannend moment kunnen het hart al even laten ‘bonken’. Maar dat gebonk kan wél eng voelen als je zorgen maakt. Bovendien kunnen die hartkloppingen wel degelijk wijzen op een hartritmestoornis, zoals boezemfibrilleren. Dat maakt het lastig om te bepalen of je ervoor naar de dokter moet. Hieronder vind je enkele vuistregels die kunnen helpen.
Duur en patroon: Hartkloppingen die na een paar seconden tot minuten vanzelf overgaan en maar af en toe voorkomen, zijn vaker onschuldig. Klachten die langer aanhouden (minuten tot uren), vaker terugkeren, of in hevigheid toenemen, verdienen aandacht.
Wat gaat eraan vooraf? Kun je de hartkloppingen verklaren? (Net koffie gedronken, gestrest, weinig geslapen?) Of komen ze zomaar, ook in rust of tijdens de slaap?
Wat gaat ermee gepaard? Hartkloppingen die op zichzelf staan, zijn iets anders dan hartkloppingen samen met duizeligheid, kortademigheid, pijn op de borst of bijna-flauwvallen. Die combinatie is altijd reden om het te laten onderzoeken.
Je onderbuikgevoel: Twijfel je al een tijdje, ook al wuif je het steeds weg? Vertrouw dat gevoel. Een ECG of hartslagmeting geeft duidelijkheid. Maar daarmee moeten we meteen zeggen dat het boezemfibrilleren niet altijd aanwezig is op het moment dat er een ECG gemaakt wordt. Daarom zijn ook je eigen hartslagmetingen waardevol. Je kunt je hartslagmetingen bijvoorbeeld bijhouden op een betrouwbare wearable. En neem ze mee naar je behandelend arts.
Suzanne: Ik vind het moeilijk om precies te voelen wat er gebeurt tijdens een aanval. Ik voel bonzen op mijn borst, druk op mijn borst en ik voel me niet lekker. Soms ben ik ook misselijk en erg moe. Mijn hartslag is dan niet altijd hoog, het gebeurt ook met een lage of normale hartslag. Ik word er best onzeker van.
Wanneer moet je aan de bel trekken?
Uit het bovenstaande wordt duidelijk dat boezemfibrilleren bij vrouwen nog weleens over het hoofd gezien wordt. Wees daarom ook bewust van je eigen risicofactoren en symptomen. En trek aan de bel bij de volgende signalen:
- een hart dat op rare momenten sneller of onregelmatiger klopt, ook in rust
- onverklaarde vermoeidheid die niet overgaat met rust
- kortademigheid bij inspanning die eerder geen probleem was
- duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd
- een onrustig, ‘fladderend’ gevoel in de borst
Eén klacht op zich hoeft niets te zeggen. Maar een combinatie, of klachten die terugkeren, zijn reden genoeg om ze te laten checken, bijvoorbeeld met een simpel hartfilmpje (ECG) of een polsmeting. Eigen metingen zijn waardevol voor een arts, dus registreer je eigen hartslag. En neem deze metingen mee naar je arts.
Tekst: Annemiek Hutten (Het Vrouwenhart Spreekt), Paula Smits
De citaten zijn afkomstig uit de facebookgroep Voor vrouwen met een hartaandoening / HART365 en het boek Hart op Hol van Paula Smits. De namen van de patiënten zijn gefingeerd.
Deze tekst is bedoeld om een korte en leesbare uitleg te geven over boezemfibrilleren bij vrouwen, en is nadrukkelijk níet als medisch advies bedoeld. Neem voor vragen over uw individuele situatie altijd contact op met uw behandelend arts.
Alle artikelen op deze website zijn eigendom van Het Vrouwenhart Spreekt. We stellen het op prijs als u deze zoveel mogelijk deelt, zodat de verhalen en ervaringen van de vrouwenhartpatiënten gehoord worden. Graag wel vanuit deze pagina, zodat de bron duidelijk is. Wilt u (delen van) deze tekst kopiëren om ergens anders te plaatsen? Neem dan s.v.p. contact op via het contactformulier op deze website.